زمان تقریبی مطالعه: 5 دقیقه
 

قرآن (علوم قرآنی)





قرآن به کتاب آسمانی مسلمانان اطلاق می‌شود و معجزه جاوید پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم می‌باشد.


۱ - تعریف



قرآن، وحی نامه اعجازآمیز الهی و به زبان عربی است که خود الفاظ توسط فرشته امین وحی، جبرئیل از جانب خدا و از لوح محفوظ بر قلب و زبان پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم هم یکباره و هم تفصیلا در مدت ۲۳ سال نازل شد و حضرت آن را بر اصحاب خود خواند و کاتبان وحی آن را با نظارت مستقیم و مستمر حضرت صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم نوشته و حافظان صحابه آن را حفظ و به تواتر نقل کرده‌اند. و در عصر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم مکتوب شد.

۲ - محتوای قرآن کریم



قرآن کریم ازنظر حجم، متوسط و دارای ۱۱۴ سوره ، ۷۷۸۰۷ کلمه و سی جزء است.

۳ - دیدگاه علما



علما درباره کلمه قرآن، ریشه و معنای آن به اختلاف سخن گفته‌اند. شافعی آن را نه مشتق و نه مهموز، بلکه علمی می‌داند که به وضع ارتجالی بر کلام الهی اطلاق می‌شود. فراء، آن را مشتق از «قرائن» (جمع قرینه)، اشعری و پیروانش آن را مشتق از «قرن الشیء بالشیء» (پیوندزدن و افزودن چیزی بر چیزی) و زجاج، لحیانی و جماعتی آن را از «قرء» به معنای: جمع می‌دانند، و گفته شده سبب نامیدن قرآن به این نام آن است که انواع علوم، و یا سوره‌ها را با هم جمع کرده است. بعضی، با استشهاد به آیه: که دو واژه جمع و قرآن را کنار هم آورده، این قول را نپسندیده، بلکه آن را از «قرء» به معنای: اظهر و بین دانسته‌اند
[۲] سخاوی، علی بن محمد، ۵۵۸-۶۴۳ق، جمال القراء و کمال الاقراء، ج۱، ص(۱۶۱-۱۶۵).
[۳] فیروز آبادی، محمد بن یعقوب، ۷۲۹ - ۸۱۷ق، بصائرذوی التمییزفی لطائف الکتاب العزیز، ج۱، ص۸۴.
[۴] خرمشاهی، بهاء الدین، ۱۳۲۴ -، دانش نامه قرآن وقرآن پژوهی، ج۲، ص۱۶۳۰.
[۵] صالح، صبحی، ۱۹۲۶ -، مباحث فی علوم القرآن، ص(۱۸-۱۹).

امام ‌خمینی بر خلاف برخی علما که مباحث ظاهری قرآن پرداخته‌اند معتقد است قرآن کتاب مقدسی است که تبیان کل شی‌ء است و صادر از مقام جمع الهی به قلب نور اول و حقیقت وجود محمدی تابیده است و معتقد است حقیقت قرآن شریف، قبل ‌از تنزل به منازل خلقی و تطور به اطوار فعلی، از شئون ذاتی و حقایق علمی در حضرت علمیه است. به باور امام ‌خمینی حقیقت قرآن برای احدی به علوم رسمی و معارف قلبی و مکاشفات غیبی حاصل نمی‌شود مگر کشف تام محمدی که به مرحله‌ «قاب قوسین» بلکه مقام «او ادنی» رسیده است و تنها کسی که تحمل وحی الهی را دارد، وجود شریف ولی مطلق علی بن ابی‌طالب (علیه‌السلام) است و سایر موجودات نمی‌توانند به حقیقت قرآن برسند مگر با تنزل قرآن از مقام غیب به موطن شهادت و تطور به اطوار ملک و تکسّی به کسوه الفاظ و حروف دنیایی می‌باشد. به اعتقاد ایشان قرآن کریم تنها شامل یک سطح از معنا نیست که همگان به طور مساوی آن را درک کنند؛ بلکه این کتاب آسمانی دربردارنده‌ لایه‌ها و سطوح معانی گوناگونی است. ازاین‌رو قرآن دارای بطن‌های متعدد و حقایقی است که از دید انسان‌های عادی پوشیده است.
[۹] خمینی، روح‌الله، تفسیر سوره حمد، ص۱۳۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸. .
در حقیقت باطن قرآن از سنخ معانی نیست تا برای انسان‌ها با علوم رسمی قابل‌درک باشد؛ بلکه باطن قرآن از سنخ حقایق است و برای درک این حقایق، مکاشفه تام انسان کامل ختمی لازم است. لکن رحمت واسعه حق بر بندگان این اقتضا را داشته است که قرآن را از آن مقام قرب و قدس، بر حسب تناسب عوالم تنزل دهد تا به این عالم ظلمانی برسد و همگان از آن بهره ببرند.
[۱۲] خمینی، روح‌الله، دانشنامه امام خمینی، ج۸، ص۱۶۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰.


۴ - پانویس


 
۱. زرکشی، محمد بن بهادر، ۷۴۵ - ۷۹۴ق، البرهان فی علوم القرآن (باحاشیه)، ج۱، ص(۲۷۷-۲۷۸).    
۲. سخاوی، علی بن محمد، ۵۵۸-۶۴۳ق، جمال القراء و کمال الاقراء، ج۱، ص(۱۶۱-۱۶۵).
۳. فیروز آبادی، محمد بن یعقوب، ۷۲۹ - ۸۱۷ق، بصائرذوی التمییزفی لطائف الکتاب العزیز، ج۱، ص۸۴.
۴. خرمشاهی، بهاء الدین، ۱۳۲۴ -، دانش نامه قرآن وقرآن پژوهی، ج۲، ص۱۶۳۰.
۵. صالح، صبحی، ۱۹۲۶ -، مباحث فی علوم القرآن، ص(۱۸-۱۹).
۶. خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، ج۲۰، ص۹۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹.    
۷. خمینی، روح‌الله، آداب الصلاة، ص۱۸۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۸. خمینی، روح‌الله، آداب الصلاة، ص۱۸۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸.    
۹. خمینی، روح‌الله، تفسیر سوره حمد، ص۱۳۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸. .
۱۰. خمینی، روح‌الله، شرح دعاء السحر، ص۵۹، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۶.    
۱۱. خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، ج۱۴، ص۳۸۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹.    
۱۲. خمینی، روح‌الله، دانشنامه امام خمینی، ج۸، ص۱۶۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰.


۵ - منبع



فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله«قرآن».    
• دانشنامه امام خمینی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰ شمسی.






آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.